Cegła po cegle: sekrety profesjonalnej renowacji 

Podczas remontu kamienic renowację cegły wykonujemy się bardzo często. Stosujemy w niej różnie techniki, ale podstawą jest posiadanie specjalistycznej wiedzy na temat tego materiały budowlanego, który na przestrzeni wieków nieznacznie się zmieniał. Poznaj sekrety profesjonalnej renowacji cegieł i zobacz, jakie efekty można dzięki niej uzyskać. 
Spis treści
renowacja cegły

Historyczne znaczenie cegły w architekturze zabytkowej

Od stuleci z cegieł wznosi się rozmaite budowle od domów po olbrzymie zamki i majestatyczne katedry. Najstarsze ceglane obiekty pochodzą sprzed ok. 7 500 lat z regionu obecnej Syrii. W starożytności, głównie ze względu na dostępność gliny, cegły były podstawowym budulcem w Mezopotamii i Egipcie. W okresie starożytnego Rzymu, około 70% budynków w centrum miasta wybudowano z cegły.

Jeszcze powszechniejsze stały się cegły w dobie średniowiecza, szczególnie w Europie Środkowej (około 40% katedr i zamków budowano z cegły). Z tamtego okresu pochodzą zachowane w naszym kraju gotyckie kościoły, zamki i mury obronne np. mury Torunia czy Malborka. Ówczesna popularność cegły wynikała m.in. z problemów z dostępnością drewna oraz łatwą do opanowania technologią wypalania gliny, która stawała się trwała i estetyczna. 

W kolejnych okresach, czyli w renesansie i baroku cegły chętnie łączono z kamieniem i marmurem. Natomiast w okresie rewolucji przemysłowej w XIX w. cegła stała się głównym materiałem budowlanym szybko powstających miast. Nic więc dziwnego, że w tamtym okresie produkcja cegły wzrosła o ponad 300%. Cegła była materiałem trwałym i stosunkowo tanim.

Cegły z poszczególnych okresów różnią się od siebie m.in. wymiarami: 

  • cegła romańska: przeciętne wymiary 26 – 28 × 12 – 13 × 7 – 9 cm,
  • cegła gotycka:  28 – 30 × 13–14 × 7–9 cm,
  • współczesna polska:  25 × 12 × 6,5 cm (stosowana przed wojną w Polsce: 27 × 13 × 6 cm),

Badania przeprowadzone w latach 80. ubiegłego wieku udowodniły, że ponad 50% europejskich zabytków zbudowano z cegły. Świadczy to o olbrzymiej popularności tego budulca, która powoduje, że renowacja cegły tak często okazuje się konieczna np. podczas remontów kamienic. 

Rodzaje i charakterystyka historycznych cegieł

Na przestrzeni wieków w procesie produkcji cegieł wprowadzano wiele modyfikacji. W efekcie uzyskano kilka rodzajów cegieł. Przedstawiamy je poniżej: 

  • cegła wapienna była produkowana na terenie starożytnego Rzymu z mieszaniny gliny oraz wapna. Posiadała biały odcień i niska wagę, 
  • cegła palona spotykana najczęściej. Wypala się ją w piecach, dzięki czemu jest bardzo trwała. Jej kolor zależy od rodzaju gliny i temperatury wypalania. Już w starożytnym Rzymie ponad 60% budynków wybudowano właśnie z cegły wypalanej, 
  • klinkier to również cegła, ale wypalana w bardzo wysokiej temperaturze, co czyni ją odporną na działanie czynników atmosferycznych. Z tego powodu często spotykamy ją w mostach, śluzach i innych budowlach narażonych na działanie wilgoci,
  • licówka, czyli dekoracyjna wersja cegły. Jest cieńsza od zwykłej i nie pełni funkcji konstrukcyjnych, a wyłącznie ozdobne,
  • cegła ręcznie formowana miała niepowtarzalny kształt i była droższa w produkcji, ale ceniona za unikatowy wygląd. Ok. 80% cegieł w średniowieczu produkowano w ten sposób,
  • dziurawka z wewnętrznymi otworami, które ułatwiały montaż, obniżały masę i zmniejszały zużycie materiału. Spotykana zwłaszcza w budynkach przemysłowych z XIX wieku.

Znaczenie prawidłowej diagnozy przed rozpoczęciem renowacji

Sekretem skutecznej i bezpiecznej renowacji cegły jest prawidłowa diagnoza wykonana przed rozpoczęciem prac konserwatorskich. Obejmuje ona następujące etapy:

  • określenie stopnia degradacji — im wcześniej zostaną wykryte uszkodzenia, tym szybciej będzie można zapobiec dalszej destrukcji cegieł,
  • rozpoznanie przyczyn uszkodzeń umożliwia ich usunięcie w celu zatrzymania procesu degradacji,
  • dobór odpowiednich materiałów jest konieczny, aby prace renowacyjne nie zniszczyły zabytkowych cegieł,
  • wybór techniki renowacji. Dopiero w tym kroku możemy zdecydować, jaka metoda będzie najbardziej skuteczna i bezpieczna.

Znaczenie każdego z tych etapów jest trudne do przecenienia. Wystarczy bowiem wiedzieć, że ponad 40% błędów podczas renowacji zabytków wynika z błędnej oceny stanu cegły, a w jednej czwartej przypadków w wyniku renowacji dochodzi do niepożądanej reakcji chemicznej pomiędzy nowymi zaprawami a historycznymi cegłami. Wszystko to wpływa również na koszty renowacji zabytków, które bardzo często przekraczają przyjęty budżet. Można zminimalizować wszystkie te ryzyka właśnie przez wykonanie profesjonalnej diagnozy przed rozpoczęciem prac.

Myślisz o renowacji budynku? Porozmawiajmy

renowacje kamienic
Doradzimy Ci. Zadzwoń teraz!

Jeżeli zastanawiasz się nad renowacją Twojego budynku, jedyne co musisz zrobić, to zadzwonić do nas. Zajmiemy się tym od A do Z wyręczając Cię w najtrudniejszych zadaniach.

Typowe problemy związane z degradacją historycznej cegły

Zabytkowe budowle w ciągu setek lat poddawane były licznym czynnikom niszczącym, które odcisnęły swoje piętno również na cegłach. Jednym z najczęściej występujących uszkodzeń jest erozja cegły, która dotyka ⅕ zabytków w Europie Środkowej. Do erozji przyczyniają się przede wszystkim opady atmosferyczne, zmiany temperatur oraz zasolenia.

Solne wykwity na cegłach pojawiają się w wilgotnych warunkach, gdy na powierzchni budulca powstają białe plamy. Natomiast pęknięcia i wykruszenia powstają często w rejonach, w których występują częste wahania temperatur. Ocenia się, że uszkodzenia tego typu dotykają ok. 35% polskich zabytków ceglanych.

Do uszkodzeń historycznych cegieł zaliczamy również korozję spowodowaną wilgocią. Dochodzi do niej w budynkach położonych w bliskości zbiorników wodnych. Oprócz tego cegły niszczeją w wyniku działalności człowieka, dlatego skuteczna renowacja zabytków coraz częściej dotyczy kamienic oraz innych budynków położonych w centrach miast.

Metody czyszczenia i oczyszczania cegły

Czyszczenie i oczyszczanie cegły zwykle poprzedza właściwe prace renowacyjne. Ważne jest, aby przywrócić pierwotny wygląd historycznych cegieł, zachowując jednocześnie integralność ich struktur. W praktyce techniki czyszczenia i oczyszczania cegieł zawsze dobiera się do konkretnych sytuacji, ponieważ niewłaściwie zastosowane mogą spowodować dodatkowe uszkodzenia.

Do najpopularniejszych metod czyszczenia i oczyszczania cegieł należy:

  • piaskowanie, choć efektywne, uszkadza szkliwo cegły bezpowrotnie dlatego nie zawsze jest to metoda akceptowana przez konserwatorów,
  • chemiczne środki czyszczące to najczęściej stosowana metoda. Posługiwanie się nimi wymaga specjalistycznej wiedzy oraz dokładnego spłukiwania pozostałości preparatów, które mogłyby uszkodzić cegły,
  • mycie parowe cegły to nowa technika, która okazuje się skuteczna tylko przy niewielkich zabrudzeniach,
  • ręczne czyszczenie cegieł — najbardziej czasochłonne, ale często konieczne w przypadku najbardziej delikatnych i wartościowych zabytków,
  • czyszczenie laserowe to najnowsza i najbardziej obiecująca metoda, na razie stosowana jednak bardzo rzadko.

Uzupełnianie i wymiana uszkodzonych cegieł

Oczywiście renowacja cegieł nie sprowadza się tylko do ich wyczyszczenia. Kolejnym etapem jest uzupełnienie ubytków, a nawet wymiana uszkodzonych cegieł. Ten proces także podzielony jest na następujące po sobie kroki. Rozpoczynamy od dokładnej diagnostyki uszkodzeń, podczas której określamy ich rozmiary i głębokość.

Jeżeli uszkodzenia mają charakter powierzchniowy, możliwe jest zastosowanie miejscowych uzupełnień, czyli wypełnienia ubytków. Kiedy cegła jest bardziej zniszczona, trzeba ją wymienić na nową tych samych rozmiarach i kolorze.  Wymianę nadgryzionych zębem czasów cegieł wykonuje się jak najmniej inwazyjnymi technikami.

Zastosowanie fug i zapraw do historycznych konstrukcji ceglanych

Podczas renowacji cegieł ważne jest także zastosowanie odpowiednich fug oraz zapraw. Około 60% zabytkowych budynków w Europie wzniesiono przy użyciu tradycyjnych zapraw wapiennych, które nie były tak twarde, jak obecne cementowe, i zapewniały ścianom paroprzepuszczalność. Okazuje się, że zastosowanie współczesnych, twardych zapraw powoduje przede wszystkim zasolenia, a w skrajnych przypadkach zatrzymanie dyfuzji pary wodnej.

Również dzisiejsze fugowanie wygląda inaczej niż wykonane techniką sprzed lat. Niemniej jednak kluczowe pozostaje dobranie odpowiednie kolorystki i tekstury nowej fugi do zabytkowej struktury. Pamiętajmy, że dokładniejsze i bardziej jednolite fugowanie zwiększa estetykę i trwałość obiektu poddawanego renowacji.

Przypadki udanej renowacji cegły w zabytkach

Poniżej prezentujemy zdjęcia z renowacji cegieł, którą wykonywaliśmy. Zobacz, jak prawidłowo wykonane zabiegi poprawiły wygląd murów i zabezpieczyły je przed niszczącymi czynnikami.

Dla Ciebie wiedza o remontowaniu kamienic i nie tylko

Sprawdź, co trzeba wiedzieć o remoncie kamienic, kościołów i innych zabytków. Zobacz bloga, na którym dzielimy się profesjonalną wiedzą i wieloletnim doświadczeniem EvoFinish.

Zapytaj o szczegóły prac  lub wyceń szybko realizację

Skontaktuj się z nami, jeśli: 

Skontaktujemy się z Tobą tak szybko, jak będzie to możliwe. Jeśli Twój problem będzie tego wymagał, podczas pierwszej rozmowy umówimy się na kolejne, dłuższe spotkanie. 

Mateusz Grobel

właściciel Evofinish,
pasjonat renowacji zabytków